Học sinh Trường Tiểu học Núi Đèo (phường Thủy Nguyên) được rèn phát âm chuẩn trong giờ học tiếng Việt.Sửa lỗi phát âm L - N từ gốc
Giai đoạn mầm non được xem là “thời điểm vàng” để hình thành ngôn ngữ, vì vậy việc rèn phát âm chuẩn có ý nghĩa đặc biệt quan trọng. Bên cạnh công tác chăm sóc, nuôi dưỡng, giáo viên luôn chú trọng uốn nắn và rèn luyện kỹ năng phát âm đúng cho trẻ thông qua các hoạt động hằng ngày.
Cô Bùi Thị Hằng, giáo viên Trường Mầm non Đa Phúc (phường Hưng Đạo) cho biết, trong các lỗi nói ngọng, L - N là lỗi phổ biến nhất. Để giúp trẻ phát âm đúng, giáo viên phải kiên trì, tỉ mỉ. Ở cấp học này, việc chỉnh sửa phát âm không có tiết dạy riêng nên được lồng ghép linh hoạt trong các hoạt động hằng ngày. Qua đó, giáo viên dễ dàng nhận diện trẻ phát âm chưa chuẩn để kịp thời uốn nắn.
Việc sửa lỗi thông qua giờ học, vui chơi hay giao tiếp thường xuyên giúp trẻ tiếp thu tự nhiên, không bị áp lực. Cô Hằng chia sẻ: "Trẻ học ngôn ngữ chủ yếu qua bắt chước. Nếu người lớn phát âm chưa chuẩn, trẻ sẽ “sao chép” rất nhanh. Vì vậy, giáo viên và gia đình cần tự rèn trước để hướng dẫn hiệu quả”.
Việc rèn phát âm chuẩn không dừng ở mầm non mà tiếp tục được duy trì khi trẻ bước vào tiểu học, tạo nền tảng phát triển ngôn ngữ liên tục. Cô Nguyễn Thị Thùy, giáo viên Trường Tiểu học Núi Đèo (phường Thủy Nguyên) cho biết, ngay từ lớp 1, việc dạy học được triển khai theo lộ trình rõ ràng, từ phần âm, phần vần đến rèn kỹ năng luyện đọc. Trong lớp có khoảng 6/36 học sinh cần được quan tâm, hỗ trợ phát âm. Trong quá trình giảng dạy, cô chú trọng sửa lỗi, hướng dẫn khẩu hình miệng và vị trí lưỡi để học sinh phát âm chuẩn xác hơn. Nhờ sự kiên trì kèm cặp, nhiều em từng "nói ngọng" khi mới vào lớp đã có tiến bộ rõ rệt trong học tập và giao tiếp.
Hiện nay, việc sửa lỗi phát âm không còn mang tính riêng lẻ mà được các trường học triển khai bài bản, từ xây dựng tài liệu, tiêu chí đánh giá đến khảo sát thực trạng phát âm L - N. Các phong trào thi đua nói chuẩn tiếng Việt cũng được đẩy mạnh, tạo chuyển biến rõ nét. Tại Trường Tiểu học Nguyễn Thị Minh Khai (phường Lê Chân), mục tiêu nói đúng, viết đúng được duy trì nhiều năm thông qua việc khuyến khích giáo viên tự rèn luyện, tham gia chuyên đề và đánh giá thường xuyên. Nhờ đó, giáo viên không còn phát âm lệch chuẩn, tình trạng "nói ngọng" ở học sinh giảm rõ rệt.
Hướng tới học sinh phát triển toàn diện
Lỗi phát âm L - N xuất hiện ở nhiều địa phương, trong đó có Hải Phòng. Lỗi này không chỉ ảnh hưởng đến chính tả mà còn làm sai lệch ý nghĩa lời nói, ảnh hưởng đến sự trong sáng của tiếng Việt. Về lâu dài, người mắc lỗi có thể nảy sinh tâm lý tự ti, gặp trở ngại trong giao tiếp.
Các bé Trường Mầm non 20/10 (phường Gia Viên) được giáo viên quan tâm rèn phát âm chuẩn trong các hoạt động giáo dục.Trước thực tế đó, ngành giáo dục và đào tạo thành phố xác định rèn sửa lỗi phát âm L - N là nhiệm vụ quan trọng, triển khai từ cấp học mầm non. Từ năm 2001, Hội Khoa học tâm lý - Giáo dục Hải Phòng đã xây dựng tài liệu hướng dẫn phát âm chuẩn L - N, được đưa vào sử dụng tại các cấp học nhằm chỉnh sửa lỗi cho giáo viên và học sinh. Nhờ định hướng đúng và sự phối hợp chặt chẽ, tình trạng phát âm sai từng bước được khắc phục, số học sinh mắc lỗi ngày càng giảm.
Theo ông Trần Hữu Độ, Hội Khoa học tâm lý - Giáo dục Hải Phòng, tình trạng phát âm chưa chuẩn 2 phụ âm L - N không chỉ do môi trường giao tiếp, vùng miền hay ý thức rèn luyện mà còn liên quan đến cấu tạo bộ máy phát âm. Nếu không được chỉnh sửa sớm, trẻ dễ hình thành “quán tính phát âm”, khó thay đổi khi lớn lên. Tuy nhiên, thực tế hiện nay cho thấy tín hiệu tích cực khi số học sinh mắc lỗi đã giảm rõ rệt nhờ được uốn nắn từ sớm.
Ông Trần Hữu Độ cho rằng phát âm chuẩn là năng lực nền tảng, không chỉ phục vụ việc học tiếng Việt mà còn ảnh hưởng đến khả năng học ngoại ngữ, tư duy ngôn ngữ và giao tiếp xã hội. Khi phát âm đúng, trẻ sẽ đọc, viết chính xác hơn, hạn chế lỗi chính tả, đồng thời nâng cao khả năng diễn đạt và sự tự tin trong giao tiếp. Trong bối cảnh hội nhập, đây còn là yếu tố giúp người học thích ứng tốt hơn với môi trường học tập và làm việc chuyên nghiệp.
Việc sửa lỗi phát âm L - N không phải nhiệm vụ riêng của một cấp học mà là quá trình lâu dài, đòi hỏi sự phối hợp của nhà trường, gia đình và xã hội. Khi việc rèn luyện được thực hiện đồng bộ, kết quả không chỉ là lời nói rõ ràng, chuẩn mực mà còn góp phần hình thành một thế hệ tự tin, có kỹ năng giao tiếp tốt và sẵn sàng hội nhập.