Khu di tích lịch sử - văn hóa Đền thờ Trạng trình Nguyễn Bỉnh Khiêm nằm tại thôn Trung Am, xã Lý Học, huyện Vĩnh Bảo là một trong những địa chỉ hấp dẫn trong Tour "Du khảo đồng quê" của thành phố Hải Phòng, nơi khắc họa rõ nét cuộc đời, sự nghiệp của "Danh nhân, nhà thơ, nhà văn hóa, nhà lý học chính thống, đại trí, đại nhân cây đa đại thụ rợp bóng cả của Việt Nam thế kỷ XVI".
Sử sách còn ghi:
Nguyễn Bỉnh Khiêm, húy Văn Đạt, tự Hanh Phủ, hiệu Bạch Vân Cư sỹ, sinh năm 1491 tại làng Trung Am, huyện Vĩnh Lại, phủ Hạ Hồng, trấn Hải Dương (nay thuộc xã Lý Học, huyện Vĩnh Bảo, thành phố Hải Phòng). Ông nổi tiếng học giỏi từ nhỏ. Liên tiếp 3 kỳ thi Hương, Hội, Đình ông đều đỗ đầu, giành học vị cao nhất - Trạng Nguyên. Ông ra làm quan dưới thời vua Mạc Đăng Doanh. Làm quan được 8 năm, triều Mạc bất ổn, ông dâng sớ vạch trội 18 lộng thần nhưng không được vua chấp nhận, ông cáo quan về quê .Song, khác với các bậc tiền bối, khi từ quan về quê thường chọn cách ngao du sơn thủy, thì Ông lại chọn việc mở trường dạy học, thu hút được nhiều sỹ tử từ nhiều vùng trong cả nước đến thụ giáo. Và từ mái trường Am Bạch Vân của Nguyễn Bỉnh Khiêm, nhiều nhân tài đã được bồi dưỡng trí tuệ và nhân cách, sau trở thành những trụ cột chính của các triều Mạc, Lê - Trịnh như: Phùng Khắc Khoan, Lương Hữu Khánh, Nguyễn Quyện, Đinh Thì Trung, Trương Thì Cử… Suốt thời gian 43 năm cuối của cuộc đời mình, Nguyễn Bỉnh Khiêm ẩn cư tại quê nhà, sống gần gũi, gắn bó với Nhân dân Vĩnh Bảo và chủ yếu với việc thơ văn và dạy học. Bằng những việc làm thường ngày của mình, Ông đã giáo dục cho Nhân dân và học trò của mình về đạo làm người, đạo lý ở đời, sự học, cách học… Năm 1585, ông lâm bệnh trọng và qua đời. Vua Mạc đã ban cấp cho làng Trung Am 3.000 quan tiền, 100 mẫu ruộng để lập đền thờ ông, lại ban biển ngạch "Mạc Triều Trạng Nguyên Tể Tướng Từ".
Trải qua thời gian, đền bị xuống cấp và phải tu bổ nhiều lần. Năm Vĩnh Hữu (1735) đời Lê Ý Tông dân làng Trung Am góp công, của, trùng tu, tôn tạo để thờ phụng. Năm Minh Mạng 14 (1833), Đền bị phá rồi lại được xây lại. Ngôi đền hiện nay được xây dựng đời Bảo Đại, do một Thượng thư trí sĩ người Vĩnh Bảo cùng dân địa phương hưng công. Tại rường đền còn khắc chìm dòng chữ "Bảo Đại mậu thìn niên - Mạnh đông Hoàng đại nhật" (có nghĩa là Đền được tôn tạo vào mùa đông năm 1928, dưới thời vua Bảo Đại).
Từ năm 1999 đến nay, được sự quan tâm của Trung ương và thành phố Hải Phòng, Khu di tích được quy hoạch với diện tích 12,43 ha. Nhiều hạng mục, công trình có giá trị văn hóa, tâm linh được đầu tư, phục dựng hoàn thiện, đáp ứng ngày cạng tốt hơn nhu cầu du khách về dâng hương, tưởng niệm Danh nhân. Tiêu biểu như: đền thờ Song Thân Trạng Trình, Chùa Song Mai, Am Bạch Vân, Núi Sấm, Bút Kình Thiên, Quán Trung Tân, Đền thờ bà Minh Nguyệt, Cổng tam quan, quảng trường… Năm 1991, Đền được xếp hạng Di tích lịch sử văn hóa Quốc gia (Quyết định số 1057/VH/QĐ ngày 14/06/1991). Năm 2015, Đền được xếp hạng Di tích Quốc gia đặc biệt (Quyết định số 2367/QĐ-TTg ngày 23/12/2015).
Quần thể khu di tích Đền Trạng Trình Nguyễn Bỉnh Khiêm đã và đang là tâm điểm của tuyến du lịch Quốc gia, một điểm đến của hành trình hiếu học. Khu Di tích đã vinh dự được đón các đồng chí lãnh đạo, nguyên lãnh đạo Đảng và Nhà nước, lãnh đạo các Bộ, Ban, ngành Trung ương về thăm. Vào các dịp lễ hội, các ngày tuần rằm, đầu tháng, mùa thi cử, Đền thờ Danh nhân đón hàng nghìn lượt đoàn khách trong và ngoài nước đến thăm quan, chiêm ngưỡng, dâng hương tưởng nhớ Danh nhân; nhất là các thế hệ học sinh, sinh viên. Quần thể khu di tích là nơi để người dân Vĩnh Bảo tuyên truyền, quảng bá về con người, truyền thống và văn hóa. Từ năm 2000 đến nay, Lễ hội Đền Trạng Trình được tổ chức trang trọng trong 3 ngày (từ ngày 27 đến ngày 29 tháng 11 âm lịch hàng năm). Năm 2019, Lễ hội Đền trạng Trình được công nhận là di sản văn hoá phi vật thể quốc gia. Mở đầu là các nghi lễ truyền thống: Lễ mộc dục, Lễ rước văn, Lễ cáo yết... Chính lễ được tổ chức vào ngày 28/11 âm lịch. Tại Lễ hội, các loại hình nghệ thuật, trò chơi dân gian, các môn thể thao truyền thống của huyện Vĩnh Bảo được tổ chức như: đánh pháo đất, đua thuyền, đấu vật, kéo co, đánh bóng chuyền, cờ người, múa rối nước, múa rối cạn, bình thơ, hát múa chèo… Ngoài ra, còn tổ chức hội chợ bày bán nhiều sản phẩm OCCOP độc đáo và những món ăn dân dã đậm đà tình quê hương luôn làm hài lòng du khách gần xa.
Thông qua việc tổ chức lễ hội nhằm tiếp tục tuyên truyền, giới thiệu về thân thế, sự nghiệp, công lao của Trạng Trình Nguyễn Bỉnh Khiêm, khơi dậy niềm tự hào dân tộc, phát huy các giá trị văn hóa truyền thống, giá trị của khu Di tích Quốc gia đặc biệt Đền thờ Nguyễn Bỉnh Khiêm. Tổ chức các hoạt động là dịp để tiếp tục thu hút du khách trong nước và quốc tế về thăm khu di tích góp phần vào sự phát triển du lịch, dịch vụ, kinh tế của thành phố và của huyện.